De laatste maanden van het jaar zijn voor veel gezinnen een bijzondere tijd. Sinterklaas komt in het land, huizen worden versierd, kinderen mogen hun schoen zetten en er worden cadeautjes gekocht. Nog voordat Sinterklaas vertrokken is, verschijnen op veel plaatsen alweer kerstbomen, kerstlichtjes en kerstshows. Daarna volgen de kerstdagen. En nauwelijks een week later is het alweer oud en nieuw. Ik kan zelf enorm genieten van deze periode. De gezelligheid van Sinterklaas, de prachtige kerstverlichting, de muziek en al die bijzondere activiteiten. Er valt zoveel te ontdekken en te beleven. En sinds ik moeder ben, vind ik het misschien nog wel mooier om die verwondering door de ogen van een jong kind te ervaren. Tegelijkertijd merk ik hoe gemakkelijk je als ouder meegaat in alles wat er te beleven valt. Er is zoveel leuks! Maar juist daarom vind ik het belangrijk om ook naar de andere kant te kijken.
Voor volwassenen zijn de verschillende feestdagen meestal goed te overzien. Wij begrijpen welke feestdag wanneer komt en wat daarbij hoort. Bij jonge kinderen ontwikkelt dat besef van tijd zich nog. Zij leven veel sterker in het moment en kunnen nog niet alles plaatsen zoals wij dat doen. Daarom is het interessant om niet alleen te kijken naar hoe leuk deze periode is, maar ook naar alle indrukken die een jong kind in korte tijd opdoet.
Wanneer we spreken over overprikkeling, denken mensen vaak aan harde geluiden, fel licht of een drukke omgeving. Maar prikkels zijn veel breder. Alles wat een kind waarneemt en verwerkt, vormt informatie voor het zenuwstelsel.
Tijdens de feestperiode kan dat bijvoorbeeld gaan om:
Veel daarvan is ontzettend leuk. Maar leuk betekent niet automatisch rustig. En juist bij jonge kinderen is dat verschil belangrijk.
Een kind kan ergens ontzettend naar uitkijken en tegelijkertijd moeite hebben om alle indrukken te verwerken. Dat geldt overigens ook voor volwassenen. Denk maar eens aan een vakantie, bruiloft of ander evenement waar je enorm van geniet, maar waarna je toch uitgeput thuiskomt. Bij jonge kinderen kan hetzelfde gebeuren. Een ochtend vol Sinterklaasactiviteiten kan fantastisch zijn. Een kerstshow kan enorm veel verwondering geven. Een familiebezoek kan gezellig zijn. Maar wanneer zulke activiteiten zich opstapelen, kan het zenuwstelsel veel te verwerken krijgen. Voor mij gaat het niet om het vermijden van leuke uitjes uit angst voor overprikkeling, maar juist om bewust genieten en daarnaast voldoende ruimte laten voor rust.
Want genieten en behoefte hebben aan rust kunnen heel goed naast elkaar bestaan. Rust hoeft het plezier niet in de weg te staan. Het kan juist helpen om er daarna opnieuw van te genieten.
Een jong kind zal meestal niet zeggen: "Vandaag heb ik te veel sensorische prikkels verwerkt." Het gedrag vertelt vaak een ander verhaal.
Soms wordt een kind:
Ook kan een kind plotseling gedragen willen worden, meer behoefte hebben aan knuffelen of thuis nergens meer aan mee willen doen. Dat gedrag hoeft natuurlijk niet altijd door overprikkeling te komen. Vermoeidheid, honger, ziekte of andere behoeften kunnen eveneens een rol spelen. Maar tijdens een drukke feestperiode is het wel iets om rekening mee te houden.
Wat ik daarbij belangrijk vind, is dat we niet alleen proberen het gedrag te veranderen, maar ook nieuwsgierig blijven naar wat erachter kan zitten. Wat probeert een kind ons eigenlijk duidelijk te maken? Soms is een rustige plek en de nabijheid van een vertrouwde volwassene al voldoende om een kind te helpen ontspannen.
Wat we ook niet mogen vergeten, is dat geen enkel kind hetzelfde is. Het ene kind geniet van muziek, drukte en gezelligheid en komt daarna gemakkelijk weer tot rust. Het andere kind kan na één activiteit al behoorlijk moe zijn en behoefte hebben aan een rustige middag. Ook leeftijd, temperament, ontwikkeling, slaap en eerdere ervaringen kunnen hierin meespelen. Daarom geloof ik niet zo in één vaste regel voor alle kinderen. Het ene gezin bezoekt misschien vijf activiteiten en geniet daar volop van, terwijl een ander gezin liever één bijzonder uitstapje maakt Geen van beide hoeft beter te zijn. Wat ik zelf belangrijk vind, is dat we als ouders niet voortdurend naar anderen kijken om te bepalen wat goed is. Ik geloof dat we veel kunnen leren door onze kinderen goed te observeren en ook op ons eigen gevoel als ouder te vertrouwen. Ik vind het juist waardevol wanneer ouders hun eigen weg durven te volgen, los van vaste schema's of de verwachtingen van anderen.
Uiteindelijk gaat het erom wat bij jouw kind en jouw gezin past.
Eén van de grootste valkuilen van de feestperiode is misschien wel dat er zoveel leuke dingen beschikbaar zijn.
Voor volwassenen kan het voelen alsof we iets missen wanneer we niet overal naartoe gaan. En ergens begrijp ik dat gevoel ook heel goed. Je wilt je kind mooie herinneringen meegeven, samen genieten en bijzondere momenten beleven. Maar soms mogen we onszelf best eens afvragen:
Ook met een paar bijzondere activiteiten kan een kind volop genieten van de feestdagen. En tussen al die gezellige momenten door kan een rustige middag thuis minstens zo waardevol zijn.
Misschien is het mooi om ook een stukje van mijn eigen ervaringen als moeder te delen. Vorig jaar beleefde onze zoon zijn eerste Sinterklaasperiode. We bezochten de intocht van Sinterklaas, gingen naar de Sinterklaasbingo, vierden Sinterklaas op het werk van papa en genoten samen van een gezellige Sinterklaasbrunch. En wat heeft hij daarvan genoten!
Dit jaar wordt het zijn tweede Sinterklaasperiode. Inmiddels zijn we thuis alweer begonnen met het lezen van Sinterklaasboekjes en het luisteren naar Sinterklaasmuziek. Op die manier kan hij op een rustige en speelse manier weer vertrouwd raken met Sinterklaas. Samen boekjes lezen, liedjes luisteren en genieten van de gezelligheid die langzaam weer begint. En ook dit jaar staan er weer bijzondere activiteiten op de planning.
We gaan naar de intocht van Sinterklaas, hij gaat opnieuw naar de Sinterklaasbingo en daarnaast bezoeken we een Sinterklaasvoorstelling in het theater, het Pietenhuis en het Sinterklaasfeest op het werk van papa. Dat zijn behoorlijk wat leuke activiteiten. En juist daarom vind ik het belangrijk om bewust naar onze planning te kijken. Ik geniet zelf namelijk ook ontzettend van kerstshows bij tuincentra. De prachtige verlichting, de muziek en de sfeervolle miniatuurwereldjes vind ik geweldig om te bekijken.
Maar ik weet ook dat er vanaf de komst van Sinterklaas alweer zoveel andere activiteiten plaatsvinden. Daarom kies ik ervoor om een aantal kerstshows juist vóór de intocht van Sinterklaas te bezoeken. Niet omdat Kerst voor ons dan al helemaal begonnen is, maar omdat ik de activiteiten liever over een langere periode verspreid. Ik wil voorkomen dat we in een paar weken tijd van de ene kerstshow naar het volgende Sinterklaasuitje gaan, om daarna weer allerlei kerstactiviteiten te bezoeken. Dat zou ik zelf al behoorlijk intensief vinden. Laat staan wat al die indrukken voor zo'n klein mannetje kunnen betekenen.
En het mooie is dat onze zoon volop geniet van die kerstshows. De lichtjes vindt hij prachtig. Hij kan helemaal gefascineerd staan kijken naar de miniatuurwereldjes die in tuincentra zijn opgebouwd. De bewegende figuurtjes, de geluidjes, de muziek en alle kleine lampjes. Voor hem is daar zoveel te ontdekken. En terwijl ik misschien een complete kerstshow zie, kan hij helemaal opgaan in één klein bewegend tafereeltje. Dat vind ik zo bijzonder om te zien. Ook met Kerst hebben we inmiddels een mooie herinnering opgebouwd. Vorig jaar bezochten we Safari Light bij de Beekse Bergen. Dit jaar gaan we daar met Kerst opnieuw naartoe. Ik vind het prachtig dat zulke uitjes langzaam terugkerende tradities kunnen worden. Momenten van gezelligheid, samen beleven en herinneringen maken.
Daarom spreid ik die bijzondere momenten liever over een langere periode. Zo blijft er ruimte om van iedere activiteit te genieten, zonder dat alles zich in een paar weken opstapelt. Natuurlijk betekent onze aanpak niet dat ieder gezin het op dezelfde manier zou aanpakken. Het is simpelweg een keuze die voor ons prettig voelt.
We willen volop genieten van de feestdagen, zonder het gevoel voortdurend van de ene activiteit naar de andere te rennen. En zonder ons verplicht te voelen om overal aan deel te nemen, alleen omdat anderen dat van ons verwachten. Ook binnen families kunnen tijdens de feestdagen bepaalde verwachtingen bestaan. Samen eten, op bezoek gaan of vasthouden aan tradities. Dat kunnen prachtige momenten zijn, maar het is ook belangrijk dat er ruimte blijft om je eigen keuzes te maken. Voor mij draait het uiteindelijk om samen genieten, op een manier die prettig voelt voor ons als gezin. Niet vanuit verplichting, maar vanuit plezier, liefde en verbinding.
Sinterklaas en Kerst lopen tegenwoordig steeds vaker door elkaar heen. In winkels staan kerstbomen terwijl de pepernoten nog volop verkocht worden. De eerste kerstshows openen hun deuren terwijl Sinterklaas nog onderweg is naar Nederland. En eerlijk gezegd vind ik dat zelf ook ontzettend gezellig. Maar bij jonge kinderen werkt de tijdsbeleving nu eenmaal anders. Dat betekent niet dat een kind in de war raakt zodra het ergens een kerstboom ziet terwijl Sinterklaas nog in het land is.
Het gaat vooral om de hoeveelheid informatie, verwachtingen en gebeurtenissen die tegelijkertijd op een kind afkomen. Daarom kan het prettig zijn om ieder feest zoveel mogelijk zijn eigen aandacht en ruimte te geven. Maar dat betekent niet dat alles strikt gescheiden hoeft te blijven. Zoals je aan ons eigen voorbeeld kunt zien, kun je ook bewust kiezen om bepaalde activiteiten juist eerder te bezoeken. Het gaat uiteindelijk niet zozeer om de volgorde waarin je de feestdagen beleeft, maar om de hoeveelheid indrukken die een kind krijgt en de ruimte om daarvan bij te komen.
Misschien staat bij jullie de kerstboom al vroeg. Misschien vieren jullie eerst uitgebreid Sinterklaas en komt Kerst daarna pas aan bod.
Er is geen vaste manier die voor ieder gezin het beste werkt. Het belangrijkste is dat je kijkt naar wat bij jouw kind en jullie gezin past.
Voor jonge kinderen is een herkenbaar ritme vaak belangrijk.
Tijdens de feestdagen verandert daar nogal eens iets aan. Later eten, langer opblijven, meer bezoek, andere gerechten en extra activiteiten. Dat hoeft natuurlijk helemaal geen probleem te zijn. Ik vind ook niet dat een kind iedere dag exact hetzelfde schema hoeft te volgen. Het leven mag immers gevierd worden en bijzondere momenten mogen best bijzonder zijn. Maar juist wanneer er veel verandert, kunnen bepaalde vertrouwde momenten extra waardevol worden. Denk aan het bekende bedritueel na een drukke dag. Samen rustig eten. Een vertrouwd knuffeltje meenemen naar een uitje. Of gewoon even thuis spelen voordat het volgende bezoek begint. Die herkenbaarheid kan een kind helpen om tussen alle nieuwe ervaringen steeds weer iets vertrouwds terug te vinden.
Wat ik daarnaast belangrijk vind, is de rol die wij als volwassenen hierin kunnen spelen. Een jong kind kan nog niet altijd zelfstandig omgaan met spanning, emoties en alle indrukken die op hem afkomen. Daar heeft het soms hulp bij nodig. Binnen de ontwikkelingspsychologie spreken we ook wel over co-regulatie. Dat betekent dat een vertrouwde volwassene een kind helpt om emoties en spanning te reguleren.
En weet je wat ik daar zo mooi aan vind?
Dat we als ouders niet altijd iets hoeven op te lossen of te organiseren. Soms is onze aanwezigheid op zichzelf al waardevol.
We willen onze kinderen graag mooie herinneringen geven. Dat is begrijpelijk. Jonge kinderen beleven bijzondere momenten vaak anders dan wij verwachten. Wij zien misschien een complete kerstshow. Een kind ziet één bewegend hertje. Wij hebben een hele dag gepland. Een peuter kan twintig minuten gelukkig zijn met de doos waarin het cadeau zat. Wij willen graag naar drie activiteiten. Een kind wil misschien vooral thuis zijn met zijn nieuwe speelgoed.
En eigenlijk vind ik dat ook wel iets heel moois. Jonge kinderen kunnen zich soms nog zo intens verwonderen over kleine dingen die wij als volwassenen nauwelijks meer opmerken. Misschien mogen wij juist daarin iets van onze kinderen leren. Dat iets niet groots hoeft te zijn om bijzonder te worden. Daarom vind ik het zo waardevol om tijdens deze periode niet alleen te kijken naar wat wij voor kinderen willen organiseren, maar ook naar wat zij ons laten zien.
Dat volgen maakt een feestdag niet minder bijzonder. Vaak juist meer.
Ook vanuit de Traditionele Chinese Geneeskunde (TCM) vind ik deze balans tussen beleven en herstellen interessant. Binnen de Chinese geneeskunde wordt gezondheid niet uitsluitend bekeken vanuit één lichamelijk systeem. Er wordt juist gekeken naar samenhang tussen lichaam, emoties, omgeving, voeding, ritme en herstel. De Vijf Elementen kunnen hierbij als aanvullende denkwijze worden gebruikt. Deze elementen zijn geen letterlijke onderdelen van ons zenuwstelsel. Ze bieden vanuit de traditionele Chinese filosofie een andere manier om naar evenwicht en welzijn te kijken. Voor de feestdagen vind ik vooral de symboliek van Vuur en Aarde heel toepasselijk.
Het Vuur-element wordt onder andere geassocieerd met vreugde, verbinding, enthousiasme en contact. En laten de feestdagen nu ontzettend veel Vuur bevatten. Samen lachen. Muziek. Cadeautjes. Familie. Lichtjes. Verwondering. Het zijn prachtige ervaringen die deze periode zo bijzonder maken.
Maar ook binnen de Chinese geneeskunde draait het niet om zoveel mogelijk van één element. Het gaat juist om evenwicht. Wanneer enthousiasme voortdurend wordt aangewakkerd en momenten van rust ontbreken, kan het moeilijk worden om daarna weer tot ontspanning te komen. Je zou kunnen zeggen dat het Vuur niet voortdurend hoog hoeft op te laaien om warmte en gezelligheid te geven. Soms is een klein, rustig vlammetje al meer dan voldoende.
Het Aarde-element past mooi bij de andere kant van deze periode. Binnen de TCM wordt Aarde onder andere gekoppeld aan voeding, stabiliteit, verzorging en de vertering en omzetting van voedsel. In bredere, symbolische zin kun je daarbij ook denken aan het laten bezinken van ervaringen. En juist tussen alle feestelijke momenten door kan die symboliek van Aarde een mooie herinnering zijn aan het belang van rust.
Vuur maakt de feestdagen sprankelend. Aarde zorgt ervoor dat alles ook kan landen.
En voor mij is dat een prachtige manier om naar deze periode te kijken.Niet kiezen tussen plezier of rust, maar beide de ruimte geven.
Na Sinterklaas en Kerst volgt oud en nieuw. Voor jonge kinderen is dat opnieuw een heel andere ervaring. Mensen blijven langer wakker. Er zijn andere geuren en gerechten. Er klinkt misschien harde muziek. En natuurlijk is er vuurwerk. Voor sommige kinderen is dat spannend of indrukwekkend. Andere kinderen vinden de lichtjes juist prachtig. Ook hier geldt: het hoeft niet allemaal. Ook eerder op de avond kun je samen met een peuter een prachtig oud-en-nieuwmoment beleven. Misschien wat muziek. Iets lekkers. Samen naar de feestelijke lichtjes kijken.
Of buiten op veilige afstand genieten van een sterretje dat door een volwassene wordt aangestoken. Een sterretje kan, wanneer de gebruiksaanwijzing dit toelaat, op een stabiele, niet-brandbare plek worden opgesteld. Houd je kind op ruime afstand, ook van de vonken en rook, en laat het sterretje volledig afkoelen voordat het wordt opgeruimd. Ook sterretjes worden namelijk bijzonder heet. Je kunt natuurlijk ook gewoon samen benoemen dat er een nieuw jaar begint. Het ritueel mag passen bij het kind. Niet andersom.
Wanneer ik één advies zou mogen meegeven voor de feestperiode, zou het dit zijn:
Plan niet alleen de leuke dingen, maar geef ook de ruimte ertussen aandacht. Een drukke ochtend? Misschien is een rustige middag dan prettig. Een familiefeest? Kijk of de volgende dag wat minder vol kan. Een kerstshow bezocht? Dan is een bezoek aan de kerstmarkt daarna niet vanzelfsprekend nodig. En merk je dat je kind nog vol energie zit en ontzettend geniet? Dan is er ook geen reden om krampachtig vast te houden aan een rustmoment omdat het volgens een bepaald schema zo hoort.
Het gaat om blijven kijken, voelen en afstemmen. Op je kind. Op jezelf. En op wat jullie als gezin nodig hebben. Want ook ouders kunnen tijdens deze periode behoorlijk wat indrukken en verwachtingen te verwerken krijgen. Misschien mogen we onszelf daarom ook wat meer rust gunnen. Ook zonder een uitgebreide planning kunnen prachtige herinneringen ontstaan. Soms zijn het juist de eenvoudige tradities en spontane momenten die de feestdagen zo bijzonder maken.
Sinterklaas, Kerst en oud en nieuw kunnen voor jonge kinderen prachtige periodes zijn. Vol licht. Muziek. Tradities. Familie. Ontdekkingen. En verwondering. We hoeven daar niets vanaf te halen. Maar we kunnen er wel iets aan toevoegen: Rust.
Door aandacht te hebben voor ritme, signalen van vermoeidheid, prikkelverwerking en de behoefte aan voorspelbaarheid, ontstaat er ruimte om de feestdagen niet alleen druk en bijzonder te maken, maar ook prettig. En misschien is dat wel iets wat ik ouders het liefste wil meegeven. Geniet vooral van deze bijzondere periode. Maak herinneringen, bezoek leuke activiteiten, bewonder samen de lichtjes en vier de momenten die voor jullie waardevol zijn.
Maar vergeet niet om tussendoor ook gewoon samen te zijn. Zonder haast. Zonder verwachtingen. Zonder dat er alweer iets nieuws hoeft te gebeuren. Want een jong kind heeft niet per se méér magie nodig.
Soms heeft het vooral tijd nodig om de magie die er al is werkelijk te kunnen beleven.